Dane logowań BTS jako dowód w postępowaniu aresztowym

Postęp technologiczny i ciągłe rozbudowywanie funkcji urządzenia jakim jest smartfon sprawiają, że większość osób praktycznie nie rozstaje się już ze swoim telefonem komórkowym. Organy ścigania coraz częściej wykorzystują to w postępowaniach karnych. Analizują w jakich miejscach logował się telefon danej osoby i wyciągając z tego wnioski na temat miejsca pobytu jego użytkownika. W wielu sprawach dane logowań BTS stanowią jeden z dowodów mających uzasadniać stosowanie tymczasowego aresztowania.

Specyfika działania masztów BTS

BTS to skrót od angielskiej nazwy Base Transceiver Station. Jest to stacja przekaźnikowa, która w systemach łączności bezprzewodowej GSM łączy telefon komórkowy  z  częścią  stałej  cyfrowej  sieci  telekomunikacyjnej. Urządzenie to wykorzystuje w tym celu m.in. anteny fal elektromagnetycznych, dlatego montuje się je zazwyczaj w najwyższych punktach danego obiektu – np. na szczycie stalowego masztu, kominie, dachu lub elewacji budynku. Anteny te są połączone za pośrednictwem niskostratnych kabli współosiowych (tzw. feederów) z urządzeniami stacji bazowej znajdującymi się u podnóża obiektu, które transmitują sygnał dalej za pomocą światłowodu  lub  radiolinii.

W Polsce najczęściej stosowane są anteny kierunkowe, które zapewniają pokrycie określonego kierunku ograniczonego kątem promieniowania anteny. W ramach stacji bazowych stosuje się konfiguracje kilku anten pracujących w danym paśmie, skierowanych w różnych kierunkach. Rzadziej spotykane są anteny dookólne, które emitują identyczną w każdym kierunku wiązkę promieniowania. Na niewielkich obszarach pokrycie sygnałem bywa zapewniane poprzez wykorzystanie specjalnych anten. Są to „mikrokomórki”, które działają na zewnątrz np. kompleksu budynków oraz „pikokomórki”, które instalowane są wewnątrz budynków.

Kiedy korzystamy z telefonu komórkowego i łączymy się z siecią, w praktyce telefon loguje się do konkretnej stacji przekaźnikowej. Operator sieci komórkowej odnotowuje i przechowuje dane dotyczące tych logowań – przede wszystkim nr LAC (Local Area Code / Location Area Code), czyli numer obszaru przywołań, czy inaczej numer lokalny dla grupy stacji bazowych oraz CID (CellId, Cell Identifier), czyli identyfikator komórki stacji bazowej, do której loguje się telefon. W przypadku anten kierunkowych odnotowywany jest także azymut, czyli kierunek, w którym emitowana jest wiązka odbierana przez telefon.

Miejsce logowania

Co istotne, stacje przekaźnikowe nie są rozmieszczone równomiernie na terenie kraju. Obszary zurbanizowane wyposażone są w większą ilość stacji, by zapewnić większą pojemność sieci. Natomiast tereny o mniejszej gęstości zaludnienia obsługiwane są przez rzadziej rozlokowane maszty BTS. Wówczas bowiem celem operatorów jest przede wszystkim zapewnienie pełnego pokrycia sygnałem. Dlatego też o ile na terenach miejskich na podstawie danych logowania do stacji BTS można określić położenie telefonu z pewną dokładnością, o tyle poza miastem można w ten sposób poznać jedynie przybliżoną okolicę, w której logował się dany telefon.

Co więcej, każda stacja przekaźnikowa ma określoną pojemność, czyli liczbę użytkowników, których jest w stanie naraz obsłużyć. W przypadku wyczerpania pojemności stacji, obsługę kolejnych telefonów przejmuje inna stacja BTS w pobliżu. Dlatego też nie ma gwarancji, że korzystający z sieci telefon łączyć się będzie zawsze z położonym najbliżej siebie masztem BTS.

Dane logowań BTS jako dowód w postępowaniu karnym

Dane o logowaniach telefonów do konkretnych stacji przekaźnikowych wykorzystywane są przede wszystkim w pracy operacyjnej organów ścigania. Jednak by mogły one stanowić dowód w postępowaniu karnym organy muszą uzyskać oficjalne dane od operatora sieci komórkowej na podstawie postanowienia o zwolnieniu z tajemnicy telekomunikacyjnej i żądaniu wydania wykazów połączeń telekomunikacyjnych oraz innych danych związanych z połączeniem lub nieudaną próbą połączenia.

Co istotne, zgodnie z art. 47 ustawy z dnia z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U.2024.1221 t.j.) przedsiębiorca telekomunikacyjny jest zobowiązany do przechowywania danych jedynie przez 12 miesięcy.

Po uzyskaniu danych na temat logowań do stacji przekaźnikowych pewną trudność może stanowić umiejętność odczytania tych informacji. Operatorzy w generowanych przez swoje systemy informatyczne i udostępnianych organom ścigania danych, najczęściej w formie elektronicznych tabeli, nie zawsze podają konkretne adresy masztów BTS, do których logował się telefon, tylko informacje dotyczące współrzędnych geograficznych, nr LAC, CID oraz azymutu i zasięgu stacji. Organy ścigania dysponują oczywiście odpowiednimi narzędziami, jednak strony postępowania także mogą przeprowadzić własną analizę przy wykorzystaniu specjalnych programów i aplikacji.

Należy przy tym pamiętać, że dane przechowywane przez operatorów dotyczą logowań konkretnego telefonu, co nie daje gwarancji, że korzystała z niego przez cały czas ta sama osoba. Dlatego jeżeli z pewnych względów użyczamy komuś swój telefon (np. pracownikowi), zwłaszcza jeżeli może on swobodnie się z nim przemieszczać, należy każdorazowo odnotowywać ten fakt. Często też zdarza się – szczególnie w środowisku rodzinnym – że numer telefonu jest zarejestrowany na inną osobę niż jego faktyczny użytkownik.

Analiza danych z BTS

Z uwagi na wyżej opisaną specyfikę działania masztów BTS często wyniki analizy danych na temat logowań będą miały niską wartość dowodową. Dane te są przydatne do stwierdzenia, że użytkownik telefonu się przemieszczał i pokonywał większe odległości po określonej trasie, jednak nawet najbardziej szczegółowa analiza historii logowań na masztach BTS nie pozwala na precyzyjne określenie miejsca położenia danego telefonu.

Ponieważ w praktyce najczęściej sądy nie dokonują samodzielnej analizy danych logowań do stacji BTS, tylko opierają się na wnioskach sporządzonej przez organy ścigania i dołączonej do akt sprawy analizy kryminalistycznej, warto także we własnym zakresie przeanalizować dane od operatorów. Zdarza się bowiem, że w policyjnych wnioskach mowa ogólnie o tym, że dany telefon logował się „w okolicy” miejsca popełnienia przestępstwa, bez wyjaśnienia jak duży obszar traktowany jest jako ta okolica, ani czy na danym terenie rozlokowane są inne maszty BTS, z których sygnał mógł zostać przełączony w związku z przeciążeniem sieci. Własna analiza pozwoli zweryfikować te informacje, co może się okazać bardzo cenne z punktu widzenia obrony przed stawianymi zarzutami.

Obawa matactwa

Może się również zdarzyć, że Prokurator będzie wskazywał na konieczność uzyskania, bądź analizy danych logowań jako dowód, którego przeprowadzenie ma uzasadniać stosowanie tymczasowego aresztowania. W takich sytuacjach rzekoma potrzeba stosowania tymczasowego aresztowania miałaby być uzasadniona obawą, że podejrzany mógłby bezprawnie wpływać na treść dowodów. W odniesieniu do danych logowań do stacji BTS jest to jednak absurd. Podejrzany nie ma bowiem możliwości wpływania na te dane, które są przecież zbierane przez operatorów na bieżąco. O obawie matactwa jako przesłance tymczasowego aresztowania pisaliśmy szerzej tutaj

Artykułu dostępny po angielsku tutaj.